Azərbaycanda son dövrlər kərə yağının qiymətində müşahidə olunan artım həm istehlakçıları, həm də bazar iştirakçılarını narahat edir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bahalaşmanın əsas səbəbi heyvandarlıq sektorunda mövcud olan struktur problemlərlə birbaşa bağlıdır.
Yem təminatı və məhsuldarlıq problemi
Sahə üzrə əsas çətinliklərdən biri keyfiyyətli yem bazasının zəif olmasıdır. Bir çox təsərrüfatlarda heyvanların balanslaşdırılmış və davamlı yemlə təminatı mümkün olmur. Bu isə süd məhsuldarlığının azalmasına gətirib çıxarır. Süd istehsalının aşağı düşməsi nəticə etibarilə kərə yağı istehsalına da mənfi təsir göstərir.
Fermerlər qeyd edirlər ki, yem xərclərinin artması istehsal maya dəyərini yüksəldir. Nəticədə hazır məhsulun bazara çıxış qiyməti də artır.
İnfrastruktur və texnologiya çatışmazlığı
Digər mühüm amil kənd təsərrüfatı infrastrukturunun yetərli səviyyədə olmamasıdır. Bir çox heyvandarlıq təsərrüfatı müasir avadanlıq və texnologiyalarla təmin edilməyib. Saxlama, emal və logistika zəncirindəki boşluqlar məhsul itkisinə və əlavə xərclərə səbəb olur.
Bəzi regionlarda yol şəbəkəsinin vəziyyəti və daşınma imkanlarının məhdudluğu da məhsulun bazara vaxtında və optimal şərtlərlə çıxarılmasını çətinləşdirir. Bu faktorlar qiymət formalaşmasına birbaşa təsir edir.
Maliyyə resurslarının məhdudluğu
Fermerlərin qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri də maliyyə dəstəyinin yetərli olmamasıdır. Kreditlərə çıxış imkanlarının məhdudluğu və yüksək faiz dərəcələri yeni texnologiyaların tətbiqini ləngidir. Müasir metodlardan istifadə edilmədikdə isə məhsuldarlıq aşağı səviyyədə qalır.
Bununla yanaşı, baytarlıq xidmətlərinin və ixtisaslı kadrların çatışmazlığı heyvan sağlamlığı sahəsində əlavə risklər yaradır. Xəstəliklər süd istehsalını azaldır və nəticədə kərə yağı həcmləri də məhdudlaşır.
İdxalın rolu və bazar təzyiqi
Yerli istehsal daxili tələbatı tam qarşılamadıqda bazarda idxal məhsullarının payı artır. İdxal olunan kərə yağının qiyməti isə beynəlxalq bazarlardakı dəyişikliklərdən, nəqliyyat və gömrük xərclərindən, həmçinin valyuta məzənnəsindən asılıdır. Bu amillər daxili bazarda qiymətlərin sabit qalmasına mane olur.
Bazar qanunlarına əsasən, tələb yüksək, təklif isə məhdud olduqda qiymət artımı qaçılmaz olur. Hazırkı vəziyyətdə də eyni tendensiya müşahidə edilir.
Çıxış yolu nədir?
Ekspertlərin fikrincə, vəziyyətdən çıxış üçün heyvandarlıq sektoruna kompleks yanaşma vacibdir. Yem bazasının gücləndirilməsi, cins heyvanların məhsuldarlığının artırılması, müasir emal texnologiyalarının tətbiqi və fermerlər üçün əlçatan maliyyə mexanizmlərinin yaradılması əsas prioritetlər olmalıdır.
Bundan əlavə, daxili istehsalın artırılması həm qiymət sabitliyinə, həm də ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər. Əks halda, kərə yağı bazarında qiymət dalğalanmalarının davam edəcəyi istisna edilmir.
